KURIER 7 - 8 1999
CZTERY (RETORYCZNE) PYTANIA O KSZTAŁT SAMORZĄDU GOSPODARCZEGO
Pojęcie samorządu zrobiło w ostatnim dwudziestoleciu niesamowitą karierę. Z wielkiego ruchu samorządowego II Rzeczypospolitej pozostał przez lata komunistycznej dyktatury jedynie bardzo okrojony i miejscami karykaturalny samorząd zawodowy niektórych profesji i środowisk (adwokatury, lekarski, rzemiosła wyższych uczelni itp.), samorząd pracowniczy w postaci Rad Zakładowych, zajmujących się zaopatrzeniem pracowników w cebulę i ziemniaki na zimę oraz wegetujący gdzieś na marginesie spółdzielczości mieszkaniowej i kwaterunku samorząd mieszkańców. Pierwszą próbą odtworzenia niezafałszowanego ruchu samorządowego było powołanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność". W wielowątkowym, wszechogarniającym ruchu o odtworzenie ruchu autentycznych samorządów zabiegali zarówno umiarkowanie prawicowy L. Bądkowski na łamach gdańskiej "Solidarności", lewicowy Stefan Bratkowski piszący na łamach pism i pisemek warszawskich oraz partyjni reformatorzy ze struktur poziomych. Większość z nich pomimo pewnych różnic spotkała się już wkrótce w obozach internowanych i na emigracji.
Dopiero zmiana ustroju politycznego i gospodarczego oraz ostatnie zmiany ustroju terytorialnego umożliwiły zarówno rozpoczęcie budowy społeczeństwa obywatelskiego, jak i kształtowanie się różnych samorządów.
Czym powinien być samorząd gospodarczy?
Zacząć wypada od definicji samorządu, gdyż wiele osób pod tym pojęciem rozumie zupełnie różne instytucje życia społecznego.
Pewną pomocą służyć może Słownik Języka Polskiego PWN. "Samorząd to samodzielne i niezależne wykonywanie pewnych funkcji o charakterze administracyjnym przez określony organizm społeczny (związek osób, instytucję)". Tak więc samorząd gospodarczy jest organem władzy w zakreślonym ustawami zakresie wykonywanej przez terytorialne lub zawodowe grupy ludności.
Czym jest samorząd gospodarczy w krajach Unii Europejskiej?
W większości krajów Izby Gospodarcze mają status instytucji prawa publicznego, do której przynależy się z mocy prawa z racji wykonywanej działalności. Podstawowym zadaniem Izby jest ochrona i reprezentowanie interesów ekonomicznych swych członków. Rządy i parlamenty mają ustawowe prawo i obowiązek konsultacji wszystkich tworzonych aktów prawnych przez Izby, w tym dotyczących prawa podatkowego. Znakomita większość z nich ma przywilej wydawania rozmaitych świadectw i certyfikatów wymaganych przez przepisy prawa gospodarczego, organizowania kształcenia zawodowego i ustanawiania norm w tym zakresie. Niektóre Izby są jedynymi organami w swych krajach prowadzącymi rejestr handlowy firm.
Czym w Polsce jest obecnie samorząd gospodarczy?
Ramy prawne polskiemu samorządowi nadaje ustawa z 30.05.89 r. O izbach gospodarczych (Dz. U. nr 35 z 1989 r. poz. 195) zezwalającą samorządowi gospodarczemu jedynie na wyrażenie opinii o projektach rozwiązań odnoszących się do funkcjonowania gospodarki oraz dokonywanie
ocen wdrażania i funkcjonowania przepisów prawnych dotyczących działalności gospodarczej. Przynależność do Izb jest dobrowolna, Izby reprezentuje na zewnątrz Krajowa Izba Gospodarcza, organ de facto nadrzędny, gdyż będący dysponentem środków finansowych pochodzących z budżetu państwa i darowizn organizacji międzynarodowych.
To główne powody obecnej słabości samorządu gospodarczego, który w oparciu o zdezaktualizowaną ustawę może być wyłącznie wyrażeniem opinii nie wszystkich przedsiębiorców, lecz wyłącznie ich mniejszości skupionej dobrowolnie w izbach, siłą rzeczy ubogich, gdyż nie posiadających źródeł stałych dochodów. W tych ramach obecna struktura organizacji samorządu gospodarczego, a w szczególności funkcjonowania KIG, jest jawnym zaprzeczeniem idei samorządności.
Czym w Polsce powinien być samorząd gospodarczy?
W dyskusji nad kształtem samorządu gospodarczego po zmianie zdezaktualizowanej ustawy o Izbach Gospodarczych dominują następujące propozycje, stawiające polskie Izby na równi z Izbami w innych krajach Unii Europejskiej:
* powszechny charakter Izb poprzez obligatoryjną przynależność wszystkich podmiotów gospodarczych wynikająca, z mocy prawa poprzez sam fakt rejestrowania działalności gospodarczej,
* samorząd gospodarczy działający w ramach prawa publicznego, a co za tym idzie wykonujący zadania ustawowe i zlecone z zakresu administracji publicznej,
* samorząd zdecentralizowany - o podstawowym szczeblu wojewódzkim, czyli silne Izby Regionalne działające w oparciu o oddziały w powiatach,
* krajowa reprezentacja w postaci Krajowej Rady Izby nie posiadającej organu wykonawczego, do której Izby Regionalne delegują po dwóch przedstawicieli,
* Izby Regionalne powinny być finansowane z jednego z najwyższych podatków VAT w świecie (22%) w wymiarze 0.001%,
* podstawowymi zadaniami Izb Regionalnych winny być:
- reprezentowanie interesów gospodarczych zrzeszonych podmiotów poprzez prawo i obowiązek Rządu i Sejmu opiniowania wszelkich aktów prawnych dotyczących gospodarki przez Krajową Radę Izb,
- prowadzenie pozasądowego rejestru przedsiębiorców i innych zleconych przez administrację zadań,
- udział w tworzeniu planów strategii rozwoju regionu, powiatu i gminy,
- szkolnictwo zawodowe wraz ze szkoleniami zawodowymi dającymi uprawnienia zawodowe dla ich uczestników.
- występowanie na prawach strony w postępowaniu administracyjnym, cywilnym lub kontrolnym w raportach dotyczących przedsiębiorców (ew. pomoc w reprezentowaniu).
Przyjęcie powyższego modelu funkcjonowania samorządu gospodarczego pozwoliłoby na realny wpływ przedsiębiorców na kształt otaczającej nas rzeczywistości gospodarczej poprzez silne i stabilne Izby Regionalne, mogące być partnerem dla administracji rządowej.
Prezes PIPH Jerzy Kowalski Wiceprezes Marek Rożak |