KURIER 7 - 8 2001
DECENTRALIZACJA FINANSÓW PUBLICZNYCH
Dlaczego sektor MSP jest taki ważny? Wystarczy przyjrzeć się europejskim statystykom. W tym sektorze notuje się największy, przekraczający 70%, przyrost zatrudnienia w stosunku do ogółu pracujących, wysoki (60%) udział w dochodzie narodowym oraz elastyczne i szybkie reagowanie na nowe technologie i potrzeby rynku. Przedsiębiorstwa małe i średnie stanowią prawie 98% całkowitej liczby przedsiębiorstw działających w Unii Europejskiej.
Z analizy przyczyn uniemożliwiających rozwój MSP, na przykładzie krajów UE wynika, że przyczyną tego stanu są przede wszystkim nadmierne obciążenia podatkowe, trudno dostępny i wysoki koszt kredytu, niekorzystne rozwiązania w zakresie prawa pracy, korupcja. Należy wyraźnie zaznaczyć, że w okresie dostosowywania się do rynku wewnętrznego UE w niektórych państwach będących obecnie członkami Unii zbankrutowało około 50% ogólnej liczby funkcjonujących przedsiębiorstw.
Wspieranie sektora MSP wymaga dużej odpowiedzialności i konieczności zreformowania niektórych instytucji rządowych, począwszy od DECENTRALIZACJI PROGRAMÓW I ŚRODKÓW. Niezbędne jest zapewnienie długookresowej, stabilnej polityki gospodarczej - jasne i proste regulacje prawne, poprawa infrastruktury, likwidacja zbędnej biurokracji, wsparcie MSP w zakresie zamówień publicznych. Stabilność reguł umożliwia przedsiębiorcom planowanie kierunków i tempa rozwoju. W zależności od aktualnej sytuacji gospodarczej kraju działania pomocowe mogą obejmować różne instrumenty: poręczenia kredytowe, kredyty, ulgi podatkowe, umożliwienie podnoszenia kwalifikacji, doradztwo.
Chciałbym na chwilę zatrzymać się na niemieckim programie Europejski Program Odbudowy, którego początki sięgają 1948 roku (Plan Marshalla). Wysokie zapotrzebowanie na niskoprocentowe kredyty w nowych landach niemieckich wywołało konieczność zaciągania kredytów na potrzeby Funduszu Odbudowy (ERP). Różnica oprocentowania pomiędzy kredytami zaciągniętymi dla Europejskiego Programu Odbudowy na rynkach finansowych a oprocentowaniem uzyskiwanym z działalności wsparcia MSP pokrywana jest z budżetu państwa. Jeśli mówimy o promocji integracji z UE należy wspomnieć również o zapewnieniu pomocy dla nowego przedsiębiorstwa, która według standardów unijnych udzielana jest za pośrednictwem banku obsługującego przedsiębiorcę i obejmuje:
- wspomaganie tworzenia kapitału własnego;
- wspomaganie uruchamiania przedsiębiorstwa;
- pomoc regionalną,
- podnoszenie kwalifikacji;
- ochronę środowiska;
- wspieranie innowacyjności;
- udziały finansowe w nowych przedsiębiorstwach.
Dla przykładu podam warunki uzyskania wsparcia finansowego (jedna z wielu form kredytowania) w Niemczech:
- 15% wkład własny;
- brak wymogu zabezpieczenia kredytu;
- maksimum dziesięcioletni okres karencji od spłaty rat kredytowych;
- górna granica kredytu 2 min DEM. Silnie rozwinięty system kredytowania przedsiębiorstw w Niemczech wspomaga ich rozwój. Szczególną opieką cieszy się u naszych sąsiadów działalność eksportowa i inwestycje zagraniczne wspierane przez Hermes Kreditversicherung oraz gwarancje państwowe na inwestycje zgodne z polityką zagraniczną Niemiec, jak również specjalne kredyty na tworzenie przedsiębiorstw i nowych technologii za granicą.
Rodzi się więc problem konkurencyjności polskich firm wobec przedsiębiorstw zagranicznych, wspieranych przez rozsądną i klarowną politykę gospodarczą. W tym miejscu wyraźnie chciałbym podkreślić, że jedną z najważniejszych organizacji, tworzących i realizujących programy wsparcia rozwoju sektora MSP w państwach Unii, są izby przemysłowo--handlowe, instytucje prawa publicznego, których tradycja sięga czasów napoleońskich. Są to organizacje samorządu gospodarczego reprezentujące ogół przedsiębiorstw funkcjonujących w danym regionie. Izby przemysłowo-handlowe są miejscem spotkań przedsiębiorcy i administracji państwowej, gwarantującym swobodne prezentowanie stanowiska biznesu wobec problemów gospodarczych. Jednocześnie izby reprezentujące przedsiębiorców w regionie (prowincji) są partnerem dla władzy samorządowej. Dla przykładu we Włoszech izby przemysłowo-handlowe zarządzają rejestrem przedsiębiorców, przejęły certyfikację, wydawanie zaświadczeń, zezwoleń, licencji. Przy izbach przemysłowohandlowych afiliowane są biura inspekcyjne Ministerstwa Przemysłu, zajmujące się nadzorowaniem przestrzegania przez przedsiębiorstwa regulacji publicznych. Izby dysponują obszernymi bazami danych, prowadzą badania rynkowe, organizują kształcenie zawodowe i promocję przedsiębiorczości
w kraju i za granicą. Izby przemysłowo--handlowe pełnią rolę pośrednika w zakresie realizacji programów rządowych i europejskich dotyczących sektora MSP. W związku z tym, że w Rzeczypospolitej fundusze promocji i wsparcia sektora MSP w dalszym ciągu są zarządzane centralnie i są opanowane przez urzędników lub nieformalne lobbingi, trudno jest mówić o realnym wpływie samorządu gospodarczego na promocję integracji europejskiej, a przede wszystkim budzi wątpliwości prawdziwość intencji władz
- czy na pewno do Unii. Niezbędna jest natychmiastowa zmiana polityki państwa w tym zakresie, polegająca na decentralizacji, a mianowicie należy:
- zlikwidować fundusze centralne;
- przekazać środki przeznaczone na wsparcie rozwoju MSP do operatora regionalnego - samorządu gospodarczego, który w ramach zadań zleconych wspólnie z samorządem terytorialnym będzie prowadził efektywne programy wsparcia MSP. Nie można przecież wspierać rozwoju MSP w oderwaniu od polityki gospodarczej regionu, bez współpracy z samorządem terytorialnym. Cząstkowe programy wsparcia mogą być realizowane przez stowarzyszenia czy inne organizacje na poziomie regionalnym pod kontrolą samorządu.
- dokonać decentralizacji podziału środków finansowych pochodzących z podatków - pozostawić samorządom terenowym większy udział procentowy - w podatkach płaconych przez przedsiębiorców i osoby fizyczne w regionie.
Według opinii przedsiębiorców zrzeszonych w PIPH i doświadczeń europejskich tylko na poziomie regionalnym, pod kontrolą samorządów można zapewnić zdolność prawidłowego adresowania pomocy, efektywnego tworzenia i realizacji programów wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw. Należy podjąć szereg inicjatyw, mających na celu usprawnienie działań w sektorze MSP. Jest to najlepszy sposób na uzdrowienie obecnej sytuacji. Bierność wyklucza poprawę.
Powyższy tekst stanowi fragment wystąpienia prezesa Jerzego Kowalskiego podczas konferencji zorganizowanej z okazji jubileuszu 10-lecia Związku Miast i Gmin Morskich oraz 100-lecia miasta Sopotu.
Jerzy Kowalski, Prezes Zarządu Pomorskiej Izby Przemysłowo-Handlowej |