KURIER 1 - 2 2004
Samorząd gospodarczy w Unii Europejskiej
Mówiąc poważnie o tym co nas czeka po wejściu Polski do Unii Europejskiej, o europejskich instrumentach wspierania rozwoju gospodarczego i społecznego nie wolno pomijać rzeczywistego stanu naszej gospodarki, a faktem jest:
- zatrzymanie rozwoju przedsiębiorczości,
- 3-5 mln bezrobotnych,
- terror fiskalny i bełkot prawny,
- nieefektywne programy rządowe, zarówno wspierania rozwoju regionalnego wykorzystania funduszy europejskich, jak i wsparcia sektora małych i średnich przedsiębiorstw centralnie sterowanych przez MGPiPS, UKiE i PARP.
Jak państwo przygotowało nas do integracji z Unią Europejską?
W dalszym ciągu obowiązuje centralne zarządzanie. Centralny model, a dokładniej mówiąc centralny rozdzielnik, sprowadza działanie państwa do tworzenia nieefektywnych programów wspierania rozwoju regionalnego, wspierania rozwoju przedsiębiorczości, walki z bezrobociem, zapewniających jedynie marnotrawienie i tak skromnych środków publicznych, a także pomocowych.
Dlaczego sektor MSP jest taki ważny? Wystarczy przyjrzeć się europejskim statystykom:
W tym sektorze notuje się największy, przekraczający 70%, przyrost zatrudnienia w stosunku do ogółu pracujących, wysoki 60% udział w dochodzie narodowym oraz elastyczne i szybkie reagowanie na nowe technologie i potrzeby rynku. Przedsiębiorstwa małe i średnie stanowią prawie 98% całkowitej liczby przedsiębiorstw działających w Unii Europejskiej.
Z analizy przyczyn uniemożliwiających rozwój MSP, na przykładzie krajów UE wynika, że przyczyną tego stanu są przede wszystkim nadmierne obciążenia podatkowe, trudno dostępny i wysoki koszt kredytu, niekorzystne rozwiązania w zakresie prawa pracy, korupcja. Należy wyraźnie zaznaczyć, że w okresie dostosowywania się do rynku wewnętrznego UE w niektórych państwach będących obecnie członkami Unii zbankrutowało około 50% ogólnej liczby funkcjonujących przedsiębiorstw.
Wspieranie sektora MSP wymaga dużej odpowiedzialności i konieczności zreformowania niektórych instytucji rządowych począwszy od DECENTRALIZACJI PROGRAMÓW I ŚRODKÓW. Niezbędne jest zapewnienie długookresowej, stabilnej polityki gospodarczej ? jasne i proste regulacje prawne, poprawa infrastruktury, likwidacja zbędnej biurokracji, wsparcie MSP w zakresie zamówień publicznych.
Stabilność reguł umożliwia przedsiębiorcom planowanie kierunków i tempa rozwoju. W zależności od aktualnej sytuacji gospodarczej kraju działania pomocowe mogą obejmować różne instrumenty: poręczenia kredytowe, kredyty, ulgi podatkowe, umożliwienie podnoszenia kwalifikacji, doradztwo.
Do europejskich standardów zaliczamy Europejski Program Odbudowy, którego początki sięgają 1948 roku (Plan Marshall?a). Wysokie zapotrzebowanie na niskoprocentowe kredyty w nowych landach niemieckich wywołało konieczność zaciągania kredytów na potrzeby Funduszu Odbudowy (ERP). Różnicę oprocentowania pomiędzy kredytami zaciągniętymi dla Europejskiego Programu Odbudowy na rynkach finansowych a oprocentowaniem uzyskiwanym z działalności wsparcia MSP pokrywane były z budżetu państwa
Jeśli mówimy o polskim przedsiębiorcy w UE najistotniejsze jest to, żeby zapewnić pomoc dla polskich przedsiębiorstw w standardzie europejskim.
W państwach UE wsparcie rozwoju przedsiębiorstwa realizowane jest za pośrednictwem banku obsługującego przedsiębiorcę, a obejmuje ono programy:
- wspomagania tworzenia kapitału własnego,
- wspomagania uruchamiania przedsiębiorstwa,
- pomocy regionalnej,
- podnoszenia kwalifikacji,
- ochrony środowiska,
- wspierania innowacyjności,
- udziałów finansowych w nowych przedsiębiorstwach.
Szczególną opieką u naszych sąsiadów cieszy się działalność eksportowa i inwestycje zagraniczne, wspierane przez Hermes Kreditversicherung oraz gwarancje państwowe na inwestycje zgodne z polityką zagraniczną Niemiec, jak również specjalne kredyty na tworzenie przedsiębiorstw i nowych technologii za granicą.
Rodzi się więc problem konkurencyjności polskich firm wobec przedsiębiorstw zagranicznych, wspieranych przez rozsądną i klarowną politykę gospodarczą.
W tym miejscu wyraźnie chciałbym podkreślić, że jednymi z najważniejszych organizacji, tworzących i realizujących programy wsparcia rozwoju sektora małych i średnich przedsiębiorstw w państwach Unii, są izby przemysłowo-handlowe, instytucje prawa publicznego, których tradycja sięga czasów napoleońskich. Są to organizacje samorządu gospodarczego reprezentujące ogół przedsiębiorstw funkcjonujących w danym regionie. Izby przemysłowo-handlowe są miejscem spotkań przedsiębiorcy i administracji państwowej, gwarantującym swobodne prezentowanie stanowiska biznesu wobec problemów gospodarczych. Jednocześnie izby reprezentujące przedsiębiorców w regionie są partnerem dla władzy samorządowej. Dla przykładu we Włoszech izby przemysłowo-handlowe zarządzają rejestrem przedsiębiorców, przejęły certyfikację, wydawanie zaświadczeń, zezwoleń, licencji. Przy izbach przemysłowo-handlowych afiliowane są biura inspekcyjne Ministerstwa Przemysłu zajmujące się nadzorowaniem przestrzegania przez przedsiębiorstwa regulacji publicznych. Izby dysponują obszernymi bazami danych, prowadzą badania rynkowe, organizują kształcenie zawodowe i promocję przedsiębiorczości w kraju i za granicą. Izby przemysłowo-handlowe pełnią rolę pośrednika w zakresie realizacji programów rządowych i europejskich dotyczących sektora MSP.
W związku z tym, że w Rzeczypospolitej fundusze wsparcia rozwoju regionalnego, społecznego i sektora przedsiębiorczości w dalszym ciągu są zarządzane centralnie i opanowane przez urzędników lub nieformalne lobbingi, trudno jest mówić o realnym wpływie samorządu gospodarczego, tj. izb przemysłowo-handlowych na rozwój gospodarczy i integrację europejską. Przede wszystkim budzi wątpliwości prawdziwość intencji władz ? czy na pewno chce akceptować i wprowadzać standardy obowiązujące w Unii Europejskiej.
Niezbędna jest natychmiastowa zmiana polityki państwa w tym zakresie, polegająca na decentralizacji. Należy:
- zlikwidować fundusze centralne;
- przekazać środki przeznaczone na wsparcie rozwoju regionalnego, społecznego i przedsiębiorczości do operatora regionalnego ? samorządu terytorialnego i gospodarczego. Samorząd gospodarczy poprzez swoje organizacje regionalne, izby przemysłowo-handlowe, przy współpracy z samorządem zawodowym, tj. izbami rzemieślniczymi, związkami zawodowymi i innymi organizacjami pozarządowymi, wspólnie z samorządem terytorialnym będzie prowadził efektywne programy rozwoju. Nie można przecież wspierać rozwoju przedsiębiorczości w oderwaniu od polityki gospodarczej regionu, bez współpracy z samorządem terytorialnym;
- dokonać decentralizacji podziału środków finansowych pochodzących z podatków ? pozostawić samorządom terenowym znacznie większy udział procentowy podatków płaconych przez przedsiębiorców i osoby fizyczne w regionie.
Według opinii przedsiębiorców zrzeszonych w Pomorskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej i zgodnie z doświadczeniami europejskimi, na poziomie regionalnym tylko pod kontrolą samorządów można zagwarantować zdolność prawidłowego adresowania pomocy i efektywnego tworzenia i realizacji programów rozwoju gospodarczego i społecznego, zapewnić wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw oraz efektywne wykorzystanie funduszy europejskich.
Bierność wyklucza poprawę.
Zarząd PIPH, Prezes Jerzy Kowalski |